تاریخچه گل شب بو

 گونه شناسی و تاریخچه گل شب بو

گل شب بو یکی از گیاهانی است که هر ساله بخصوص زمانی که هوا هنوز خنک است با گلهای زیبای خود طراوت و شادابی را به محیط اطراف هدیه می کند. از نظر بررسی طبقه;بندی در علم گیاه شناسی میتوان دو جنس مختلف را که هر دو به خانواده; Brassicaceae و راسته Capparales تعلق دارند، را شب بو نامید. یکی از آنها متعلق به جنس Chieranthus (که با نام Erysimum نیز شناخته میشود) و دیگری به جنس Matthiola تعلق دارد. 

  در جنس Matthiola این گیاه در حدود 140 گونه وجود دارد که گیاهانی یکساله ، دو ساله و یا چند ساله و البته همگی علفی هستند و ارتفاع آنان از 30 سانتیتر تا 75 سانتیمتر متغییر است . برخی از گونه های این گیاه گلهایی رنگارنگ دارند و به همین دلیل به عنوان گیاهانی زینتی بسیار مورد استفاده برای کاشت در باغچه و یا گلدان قرار می گیرند بخصوص اینکه بسیاری از آنان عطر دل انگیزی را بخصوص بعد از غروب آفتاب و با کاهش دمای هوا از خود منتشر می کنند. ;برای تمامی گونه;های این گیاه در زبان انگلیسی واژه ;Stock را می توان استفاده کرد اما اسامی خاص می توانند نشان دهنده گونه خاصی از این گیاه باشند که در ادامه با آنان آشنا می شویم .

 گل شب بو بومی اروپا است و بخصوص در عصر هنگام و در طی شب بسیار معطر است. گلهای بنفش تا سفید رنگ این گونه از شب بو چهار گلبرگ دارد و به قطر 2-1 سانتیمتر می باشد. این گیاه رشدی کند و آهسته دارد و به تدریج از ساقه اصلی ساقه های فرعی منشعب می شوند و ارتفاع گیاه در نهایت به حدود 45 سانتیمتر می رسد. این گیاه مانند تمامی دیگر انواع شب بو به سرما مقاومت خوبی نشان می دهد و حتی دمای زیر صفر در جه را به خوبی تحمل می کند اما گرمای هوا منجر به پژمردگی گلهای آن می شود. مکانی با نور مستقیم آفتاب، به همراه دمای پایین و آبیاری مناسب منجر به عملکرد بسیار خوب و گلدهی مناسب آن می شود البته در آبیاری آن نباید زیاده روی شود . برای کاشت در گلدان معمولا مناسب نیست چون به ندرت به شکل عمودی می ایستد مگر انکه بسیار متراکم کاشته شوند. این گونه از گل شب بو در انگلیسی Evening stock و Night-scented stock نامیده می شود.

"tMatthiola incana که در انگلیسی با نامهای Hoary stock و Tenweeks stock شناخته می شود، نوعی گیاه باغچه ای است که در رنگهای متنوع همانند سفید، صورتی ، سوسنی و بنفش وجود دارد و عطر خوشایندی نیز از آن به مشام می رسد. برخی از انواع آن به عنوان گیاهی یکساله کاشت می شود. بذر این نمونه ها را در اواخر زمستان و یا اوایل بهار می کارند. انواع دیگری از این گونه نیز به عنوان گیاهانی دوساله شناخته می شوند که نام Brompton stocks برای آنان استفاده می شود. در مناطقی که در تابستان هوایی معتدل دارند معمولا بذر این گیاهان در تابستان کاشته می شود و در پاییز به مکان اصلی منتقل می شود تا در بهار سال آینده گل دهند. مهمترین مشکل این گیاهان آبیاری بیش از حد این گیاهان بخصوص در طی پاییز و زمستان به دلیل بارش برف و باران است بنابراین مکان اصلی کاشت آنان باید از زهکش بسیار خوبی برخوردار باشد یا از ریزش برف و باران در امان باشند. همچنین برخی دیگر از انواع این گونه شب بو وجود دارند که از نظر طول عمر حالتی بینابینی دارند یعنی از آنان هم می توان به عنوان گیاهی یکساله و هم گیاهی دو ساله از آنان استفاده کرد که چنین انواعی در انگلیسی با نام East lothian شناخته می شوند . این نمونه ها اگر به عنوان گیاهی یکساله در بهار کاشته شوند گلهای بسیار خوبی در آخر تابستان و یا در پاییز تولید می کنند. در بین ارقام مختلف گونه  Matthiola incana نمونه های پُرپَر نیز وجود دارند که در آن اکثر اندام جنسی تبدیل به گلبرگ شده اند و این گیاهان توانایی چندانی برای تولید بذر را ندارند.

Matthiola maderensis گیاهی بوته ای شکل به ارتفاع 150-100 سانتیمتر که معمولا گلهای آن در ابتدا به رنگ صورتی هستند و بعد پر رنگ تر می شوند و در نهایت به رنگ بنفش با ته مایه ای از رنگ قرمز در می آیند. در زمستان تا 10 درجه سانتیگراد را نیز تحمل کرده و به خاکی بسیار سبک نیاز دارد.

 

همانطور که در مقدمه اشاره کردیم دو جنس وجود دارد که با نام عمومی شب بو خوانده می شوند که یکی از آنها Matthiola بود و مورد دوم chieranthus (که Erysimum نیز خوانده می شود) است که آن نیز بومی اروپا است. در این جنس در حدود 180 گونه گیاهی یکساله ، دوساله و یا چند ساله وجود دارد که برخی از آنان بخصوص گونه Cheiranthus cheiri(Erysimum cheiri) به عنوان گیاهی زینتی مورد استفاده می شود که با نام شب بوی خیری از آن در فرهنگ ما یاد می شود. رنگ اصلی گلهای آن زرد یا نارنجی رنگ است اگرچه ته مایه ای از رنگ قرمز صورتی و سفید نیز در برخی از انواع آن مشاهده می شود. گلها نیز چهار عدد گلبرگ دارند و در گل آذینی که 5-3 سانیتمتر طول دارد در کنار هم شکوفا می شوند شب بوی خیری به عنوان گیاهی دو ساله یا چند ساله شناخته می شوند که البته به دلیل حساسیت گیاهان جنس chieranthus به بیماریهای قارچی معمولا به عنوان گیاهانی دو ساله از آنان استفاده می شود. ارقام مختلفی از این گیاه وجود دارند که بین 15 الی 80 سانتیمتر طول دارند. این گیاهان نیز به سرما مقاوم هستند و بذرهای آنان در ماه مرداد در محلی همانند خزانه کاشته شده و در پاییز به محل اصلی منتقل می شوند و در فروردین و یا اردیبهشت سال بعد و زمانی که هوا هنوز خنک است گل فراوانی تولید می کنند. این گیاه هم همانند جنس Matthiola به ماندگاری آب در خاک بسیار حساس است و باید در مکانی با زهکش بسیار خوب کاشته شود.

 

 

 

شب بو: Mathiola chierathus

Cruciferae : تیره

 

ریشه‌‌های آن بلند و دارای انواع یکساله و دوساله است. به صورت شاخه بریده وکاشته شده در باغچه‌ها مورد استفاده قرار می‌ گیرد. برگهای آن متناوب و بدون دمبرگ است. گلهای آن منظم و به شکل خوشه می‌باشند. این گل در بهار به گل می‌نشیند. گلهای آن سفید‌، صورتی و بنفش است. 

 

 


 

گونه M. incana (week stock ـ (ten

برای گل کاری در ایام نوروز مورد استفاده قرار می‌گیرد. دارای واریته‌های پاکوتاه و بلند می‌باشد که نوع کوتاه آنرا شب بو مجلسی می نامند.

ارتفاع نوع پا بلند 75 ـ 30 سانتیمتر و نوع پا کوتاه 20 ـ 15 سانتیمتر است. 

گلها : کم پر یا پرپر که در یک یا چند گل آذین خوشه افراشته قرار گرفته‌اند و به رنگهای صورتی، سفید، قرمز لاکی، بنفش کمرنگ، عنابی روشن، زرد کمرنگ مایل به شیری دیده می‌شوند. انواع پرپر معمولاً بذر نمی‌دهند و تک شاخه هستند.

 

 

 

شب بوي صحرايي:

گياهي يک ساله از خانواده شب بوست که در زيستگاه هاي جنوبي استان مانند مختاران، عرب خانه و مراتع شمال  قابل مشاهده است.

گل شب بوي صحرايي داراي مواد رنگي بوده و اندام هاي هوايي آن حاوي اسانس روغني است،

 

 

روش هاي شناسايي شب بو صحرایی:

ميوه شب بوي صحرايي هم کرک آلود است که کرک ها در انتها دوشاخه مي شود.

این گیاه برگهایش سبز روشن می‌باشد.

دانه شب بو دارای روغنی است به مقدار زیاد که شامل اسیدهای : «اروسیک» و «لینولئیک» و «لینولنیک» می‌باشد.

در گذشته این گیاه را در مورد سقط جنین بکار می‌بردند.

شقاری، شمشم، خمخم، خیرو، خیری و شب بوی نام دارد.

 

 

شب بوی انگلیسی:

گیاهی است از تیره صلیبیان که آن را علف سیر نیز گویند. ارتفاعش بین ۳۰ تا ۵۰ سانتیمترو قسمتهای تحتانی آن کمی کرک دارد. ریشه و برگ این گیاه اگر در بین انگشتان فشرده شود بوی سیر از آن استشمام می‌شود و در اکثر نقاط ایران می‌روید.

دیگر نامهای آن: سیرک، حشیشه القثوم، سیرج و صار مساق است. 

 

 

 

شب بوی زرد؛

نوعی شب بو که دارای گل زرد است و بعلت زیبایی گلهایش بیشتر از انواع دیگر مورد توجه‌است.

خیری اصفر. منثور اصفر. منظور از گل خیری که در ضمن اشعار گویندگان ادوار مختلف پارسی زبان آمده، همین گل است زیرا گلهایش دارای رنگ طلایی خاصی است. 

 

شب بوی سلطانی:

گونه‌ای شب بو که دارای گلهای زرد یا بنفش است و برگهایش دانه یی می‌باشد و ارتفاعش بالغ بر یک متر می‌شود و پایا است. دیگر نامهای آن: شب بوی باغی، شب بوی درختی، منثور بری، خیری، و اصفر است.

 

شب بوی دریایی:

گونه‌ای شب بو که دارای گلهای نسبتاً درشت بنفش قرمزرنگ است و تکثیرش بوسیله تخم به عمل می‌آید. 

 

شب بوی هراتی:

گونه‌ای شب بو که دارای برگهای دراز و گلهای خوشه یی ارغوانی است عطر گلهای این گونه شب بو از دیگر انواع بیشتر است.

تکثیر این گیاه بوسیله پاجوش و گاهی بوسیله تخم است.

دیگر نامهای آن: منسور، منثور، منسوب، گل عروسان، گل عروسون و شب بوی خانمی است. 

نوشتن سوال یا نظر

تماس با ما

    

ایمیل: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید