کشاورزی ارگانیک

 کشاورزی ارگانیک (organic farming)




 

تعریف کشاورزی ارگانیک

کشاورزی ارگانیک که به آن کشاورزی زیستی، کشاورزی طبیعی یا کشاورزی آلی، نیز می گویند، نوعی کشاورزی است که در تولید و فرآوری محصولات آن از کودهای شیمیایی، سموم، هورمون‌ها و دگرگونیها و دستکاری‌های ژنتیکی استفاده نشود و همه مراحل تقویت زمین، کاشت و برداشت با استفاده از نهاده‌های طبیعی همچون کود زیستی، کمپوست ها، حشرات سودمند، ریزاندامگان کارآ یا EM) باشد.

کشاورزی ارگانیک ، سیستمی تولیدی است که سلامت خاک، اکوسیستم‌ها و انسان را پایدار می‌سازد و بر فرایند بوم شناسانه، تنوع زیستی و چرخه‌های سازگار با شرایط محلی تکیه دارد.

ارائه یک تعریف کوتاه، دقیق و واضح از کشاورزی ارگانیک دشوار است چراکه  در این باره برخی تصورات وجود دارد که  گاه از روی تعصب، ذهن را از اصل واقعیت دور می سازد. از طرفی، بنا به اعتقاد بسیاری دست اندرکاران، کشاورزی ارگانیک موفق یک مفهوم ذهنی است که نیازمند به کارگیری شیوه های عملی خاص می باشد. بنابراین برای اینکه بدانیم به چه سیستمی، کشاورزی ارگانیک گفته می شود، راحت تر از آن است که گفته شود به چه کشاورزی این واژه تعلق نمی گیرد.

فراورده‌های کشاورزی زیستی در کشور ما با نام محصولات سالم و در کشورهای اروپایی و امریکایی با نام کشاورزی زیستی (به انگلیسی: Organic farming) و یا کشاورزی بیولوژیک (Bio) شناخته می‌شود. کشاورزی زیستی، یک سیستم مدیریتی جامعی است که کمیت و کیفیت محصولات از تولید تا فرآوری و انتقال به مصرف کننده، سلامت خاک، گیاه، حیوان، انسان، میکروارگانیسم‌ها، محیط سیاره زمین بعنوان یک موجود زندة واحد، اصول اکولوژوکی، محیط زیست، اصول عدالت و روابط اجتماعی، احترام به مخلوقات و اصول پایداری زیستی در آن مد نظر است.

 

دلیل تقاضای محصولات ارگانیک

نخستین دلیل مهم برای تقاضای جهانی محصولات زیستی، وجود مزه بهتر، خواص غذایی بیشتر و طبیعی این محصولات نسبت به محصولات تولید شده در سیستم زراعی رایج و محصولات اصلاح شده‌است. مطالعات نشان می‌دهد ارزش غذایی و ویتامینها در غالب محصولات زیستی و اصلاح نشده بسیار بیشتر از محصولات سیستم رایج است از این جمله می‌توان به محتوی بیشتر ویتامیهایی مانند ویتامین B ویتامین C، ویتامین E و لیکوپن و مواد معدنی همچون منیزیم، آهن و روی در محصولات باغی مانند گوجه فرنگی و وجود آنتی‌اکسیدانها و اسیدهای آمینه مفید در سایر محصولات اشاره کرد.

دلیل دیگر تقاضا برای این محصولات سازگاری زیست محیطی این محصولات چه از فرایند تولید تا انتقال به مصرف کننده و نیز سیستم جامع اکولوژیکی مدیریت این مزارع است که حداقل آسیب زیست محیطی و حداکثر سازگاری آن با سیستم‌های طبیعی را در بر دارد.

یک دلیل دیگر برای درخواست تولید فراورده‌های زیستی در سطح دنیا، وجود باورهای اخلاقی و دینی است که این باورها محیط زیست را بعنوان محیطی برای پرورش نسل‌های گذشته حال و آینده و به جهت تولید غذا برای نسل‌های مختلف در نظر می‌گیرد و هر گونه صدمه زدن به آن را از لحاظ اخلاقی و یا مذهبی را محکوم می‌کند.

 

پیشینه کشاورزی ارگانیک

نیاکان ما کشاورزی را به شکل زیستی آن انجام می‌دادند ولی به دلیل رشد جمعیت و تقاضای بیشتر پس از جنگ جهانی، تقاضا برای مواد غذایی بیشتر شد و انسان حریصانه به کودهای شیمیایی روی آورد. روند استفاده از کودها و سموم شیمیایی سبب آلودگی خاک و اسیدی سازی آن و آلودگی آب‌های زیر زمینی و آبهای روان (آب رودخانه‌ها، آب پشت سدها و سپس دریاها و اقیانوس‌ها) شده است به شکلی که فضاهایی به وسعت چند کیلومتر مربع در اقیانوسها دیگر هیچ موجود زنده‌ای زندگی نمی‌کند و آن را به اصطلاح فضای مرده می‌نامند. خوشبختانه از سال ۱۹۸۵ میلادی که نخستین برآورد از مزارع زیستی و سطح زیرکشت آن در دنیا صورت گرفت تاکنون تعداد زیر کشت مزارع زیستی در دنیا روند صعودی داشته و این نشان دهندة تقاضای روزافزون برای محصولات زیستی در جهان است. در بین کشورهایی که اقدام به کشت زیستی نموده‌اند استرالیا و کلاً قارة اقیانوسیه و برزیل بیشترین میزان و کشورهای آفریقایی دارای کمترین میزان سطح زیر کشت برای محصولات زیستی می‌باشند این مطالعات توسط شرکت SOEL که مرکز آن در کشور آلمان بوده و تحقیقات و فعالیتهای خود را در زمینهٔ کشاورزی زیستی و آموزش و سلامت انجام می‌دهد صورت گرفته‌است. در کشورهای آسیایی چین بیشترین میزان سطح زیر کشت محصولات زیستی را داراست.

 

اقدامات ارگانیک

حفاظت خاک بعنوان یک موجود زنده واحد بعنوان اولین و اصلی‌ترین هدف در کشت زیستی مد نظر قرار می‌گیرد. بطوریکه سایر عوامل و نهادها باید به گونه‌ای باشد که در دراز مدت سبب حاصل‌خیزی بیشتر خاک و احیای اکوسیستم زندة آن گردد. اقداماتی که در کشاورزی زیستی انجام می‌شود به قرار زیر است:

 

کشت مخلوط

کود سبز

مالچ‌های زیستی

تناوب زراعی

شخم کم عمق

استفاده از عناصر غذایی مکمل‌های مجاز

استفاده از بقایای گیاهی و دامی

تغذیه موجودات مفید خاکزی مانند کرم خاکی

گیاهان پوششی

پودر سنگهای سیلیکات برای قلیایی سازی خاک

 

نهاده‌های ارگانیک

نهاده‌های کشاورزی زیستی عبارتند از :

 ریزاندامگان کارآ (میکروارگانیسم‌های سودمند EM)

کود دامی

کمپوست

کود سبز

مالچهای کاه و کلش

میکروارگانیسم‌های مفید

جانوران و حشرات مفید مانند کرم خاکی و کفشدوزک

استفاده از سموم زیستی

تناوب زراعی

کشت مخلوط

کمربندهای حفاظتی

کشت گیاهان تله

مدیریت علفهای هرز

گیاهان مانع

حفظ موازنة عناصر غذایی

گزینش واریته مناست با شرایط منطقه

بذر پاک،

حذف گیاهان بیمار،

استفاده از مواد طبیعی برای کنترل پاتوژن‌ها

تاریخ کاشت مناسب

مدیریت علفهای هرز

تناوب زراعی و کشت مخلوط

محصولات علوفه‌ای چند ساله

آللوپاتی

انتخاب گیاه زراعی مناسب

مدیریت گیاه زراعی (تاریخ کاشت، عمق کاشت، تراکم و...)

کنترل مکانیکی و استفاده از شعله به صورت مقطعی و لکه‌ای

 

انواع کود ارگانیک

کود دارای انواع بسیاری مختلفی است که هر کدام دارای خصوصیات مختص به خود می‌باشد.

 

کود زیستی

کود شیمیایی

کود حیوانی

کود انسانی

کود کمپوست

کود گیاهی

کود سبز

 

مقایسه

مقدار کربن خاک براساس کود دهی در صورتیکه تناوب مورد کشت برای سیستم زراعی بصورت غله و علوفه تکرار شود: محتوی کربن خاکی که با کود دامی تغذیه شده‌است بسیار بیشتر از سیستم‌های دارای کود دهی شیمیایی و بدون کود بوده همچنین روند افزایش آن آشکار است. طبق نمودار زیر کشاورزی زیستی ترتیب کربن و مواد معدنی و حشرات سودمند مانند کرم خاکی و ریزاندامگان (میکروارگانیسم‌ها) در خاک بسیار بیشتر از کشاورزی رایج است.

 

دیدگاه اقتصادی محصولات ارگانیک

جنبه‌های اقتصادی کشاورزی زیستی: یک نظام کشاورزی پایدار، طبق تعریف باید جواب گویی نیازهای نسل کنونی، بدون مخاطره انداختن نیازهای نسل آینده باشد، ضمن این که بایداز نظر اقتصادی برای کشاورزان و جامعه به طور کلی پایدار و امکان‌پذیر باشد. کشاورزان زیستی با کشت چندین محصول در یک زمان که اغلب با دامداری همراه است تنوع شغلی خود را افزایش می‌دهند. تنوع، مخاطرات اقتصادی را کاهش می‌دهد و باعث خودکفایی در زمینه عناصر غذایی، تغذیه دام، مواد آلی خاک و انرژی می‌شود.

 

کارکرد کشاورزی ارگانیک

بسیاری از کشاورزان با تجربه زیستی، عملکرد محصولشان برابر یا بالاتر از متوسط عملکرد نظام‌های کشاورزی رایج است. تفاوت بین متوسّط عملکردها، نه تنها عملیات زراعی متفاوت بلکه تفاوت مهارت‌ها را نیز نشان می‌دهد. اختلاف عملکرد به نوع محصول بستگی دارد. گیلفور وگالدن (۱۹۹۹)عملکرد محصولات در مزارع زیستی و رایج را در مرغزارهای شرقی [‍ایالات متحده] مقایسه نمودند. عملکرد گندم، جو و یولاف زیستی ۷۵ ٪ عملکرد محصولات در نظام‌های رایج بود. متوسّط عملکرد نخود فرنگی، کلزا و کتان زیستی حدود ۵۰٪ متوسّط عملکردهای رایج بود. در محصولات باغی، عملکردهای زیستی اغلب کمتر از عملکردهای رایج است.

 

در این منطقه اگر چه مقدار نیتروژن خاک کافی بود، امّا فسفر و گوگرد مزارع زیستی کم بود و ممکن است عامل کاهش عملکرد محصول بوده باشند. بیشترین در دوره گذار از کشاورزی رایج به زیستی وجود دارد. طی این دوره پاداش و یارانه‌ای وجود نداشته و عملکردها پائئی هستند. گاه کشاورزان می‌توانند یارانه اندکی برای تولید در دورهٔ گذار از طریق فروش محصول باقیمتی بیشتر از قیمتهای رایج ولی کمتر از قیمتهای گواهی شده زیستی دریافت کنند. طی مراحل اولّیه گذار، برخی از کشاورزان افت عملکردهای تا حدود ۳۰ ٪ گزارش کرده‌اند. با گذشت زمان، عملکردها طی سالهایی که تحت مدیریت زیستی هستند افزایش می‌یابد، به طوری که کشاورزان تجربه به دست آورده و خاک حاصل خیز می‌شود. برخی کشاورزان دریافته‌اند که برای افزایش مجدد عملکرد تنها به چند سال زمان نیاز است. این امر بیشتر در مورد کشاورزانی صادق است که در گذشته نیز حداقل نهاده‌ها را بکار می‌برده‌اند. دیگر کشاورزان که به علف کش‌ها، کودها و آفت کش‌ها وابستگی زیادی داشته‌اند، دریافته‌اند که زمانی طول می‌کشد تا عملکردهایشان افزایش یابد و به ثبات برسد. پدیده گرم شدن جهانی به طور فزاینده‌ای الگوهای آب و هوایی غیرقابل پیش بینی را بوجود آورده است. مزارع زیستی زمانی که در معرض تنش خشکی، گرما، بارندگی مفرط یا هوای سرد خارج از فصل قرار می‌گیرند، عملکرد بالاتری نسبت به محصولات رایج دارند. هم چنین محصولات زیستی مقاومت بالاتری به آفات و بیماری‌ها دارند.

 

هزینه‌های کشاورزی ارگانیک

هزینه تولید در مزارع زیستی به دلیل استفاده کمتر از نهاده‌های خارجی، کمتر از مزارع رایج است. خرید کودهای مصنوعی و آفت کش در این نظام وجود ندارد هزینه علوفه خریداری شده، دامپزشکی و تعویض دام نیز کمتر است. علاوه بر این کشاورزان زیستی هزینه کمتری را برای استهلاک سرمایه‌گذاری‌های مربوط به نهاده‌هایی نظیر ابزارهای ماشین و تجهیزات پرداخت می‌کنند. رویهمرفته هزینه نهاده‌ها در مزارع زیستی کمتر است. چالش اصلی کشاورزان زیستی کنترل علف‌های هرز است. علف‌های هرز عامل محدود کننده تولید در مزارع زیستی هستند و کشاورزان زیستی نسبت به دیگر عملیات مدیریّتی، زمان و هزینه بیشتری را صرف کنترل علف‌های هرز می‌کنند. در کشاورزی زیستی، روش‌های مکانیکی و دیگر روش‌های مدیریّتی جایگزین علف کش‌ها شده‌است. خاک ورزی برای کنترل علف‌های هرز پس از سبز شدن گیاه، به شکل سطحی و غیر عمیق انجام می‌شود تا خاک فشرده نگردد. برخی عقیده دارند که علف‌های هرز سبب افزایش نیاز به شخم و هزینه‌های آن می‌گردد. در عمل، این تصور صحیح نیست. کشاورزان زیستی با بهبود ساختمان خاک و اعمال مدیریّت مناسب دریافته‌اند که نسبت به نظام‌های رایج، به خاک ورزی کمتری نیاز است. درآمد خالص مزرعه به نظر می‌رسد درآمد خالص مزارع زیستی کمی بیشتر از مزارع رایج باشد. به طورکلی مخارج کمتر بوده و درآمد بیشتر است (به دلیل وجود یارانه ما به التفاوت قیمت محصولات زیستی نسبت به محصولات رایج).

 

این ما به التفاوت بسته به محصول وزمان متفاوت است. صنعت زیستی به سرعت در حال تغییر است که این امر منجر به عدم ثبات قیمت‌ها می‌گردد. به عنوان مثال ما به التفاوت بالا برای یک محصول می‌تواند برخی کشاورزان رابه سمت تولید و پرورش آن محصول هدایت کند. دراین حالت بازار اشباع شده و قیمت کاهش پیدا می‌کند. برخی معتقدند که با گذشت زمان، ما به التفاوت‌ها به ثبات می‌رسد. در یکی از مطالعات نشان داده شد که کشت گندم دوروم، گندم نرم زمستانه و یونجه در مزارع زیستی، حتی بدون پرداخت ما به التفاوت، سود بیشتری فراهم می‌کنند. در شرایط پرداخت ما به التفاوت گندم دوروم، کتان، گندم سیاه، چاودار پاییزه ویونجه، درآمد زاترین محصولات با یکدیگر یک تناوب پایدار زیست محیطی واقتصادی تشکیل می‌دهند. در مقایسه محصولات مزارع زیستی و رایج در (کانادا)، کشت لوبیا و ذرت برای کشاورزان زیستی، حتی بدون پرداخت ما به التفاوت، سود بیشتری داشت. غلات پاییزه در مزارع زیستی در مقایسه با مزارع رایج، سود کمتری داشت. سود ناخالص در تمام محصولات در مزارع زیستی بیشتر بود. در گاوداری‌های انتاریو، درآمد خالص نظام‌های زیستی، ۵۲٪ بیشتر از نظام‌های رایج بود (شولوبی ۱ و همکاران، ۱۹۹۹). قیمت بالای محصولات زیستی با کاربرد محصولات کم ارزش تر در تناوب، خنثی می‌شود. کودهای سبز محصولات مرتعی که به نظر می‌رسد توانایی بهبود خاک را دارند، بازده اقتصادی بالایی ندارند. کشت مخلوط روشی است که محصولات کم ارزش را در تناوب جای می‌دهد، ضمن اینکه محصولات باارزش نیز در مزرعه پرورش داده می‌شود. تناوب زراعی باعث کاهش مخاطرات نیز می‌شود. با کشت چند محصول به طور همزمان، درآمد مزرعه در مقابل نوسانات قیمت بازار و یا کاهش عملکرد بیمه خواهد شد. به نظر می‌رسد صنعت زیستی، نه تنها در کانادا به سادگی نمی‌تواند در حد کفایت، گسترش یابد تااز نظر تقاضا برای آینده‌ای روشن راضی کننده باشد؛ بنابراین باید تعداد بیشتری کشاورزان، عرضه‌کننده گان نهاده‌ها و صنایع تبدیل مواد غذایی را در جهت کشاورزی زیستی تشویق کنیم.

 

بازار محصولات ارگانیک

تقاضا برای مواد غذایی زیستی، نه تنها در کانادا، بلکه در آمریکای شمالی، ژاپن و اروپا به سرعت رو به افزایش است. این رشد فزاینده باعث نوسان قیمت در بازار شده‌است. به عنوان مثال، در برخی بازارها، تقاضاهای بسیار ویژه‌ای در زمینه کیفیت محصول وجود دارد که سال به سال تغییر می‌کنند. صنعت زیستی هنوز در حال گسترش است و زیر ساخت‌های نظام‌های حمل و نقل، عمده فروشی و توزیع در مراحل اولیّه شکل گیری است. برخی کشاورزان کنترل بازار را در اختیار دارند. بعضی از آنها اتحادیه‌های بزرگ و برخی تعاونی‌های کوچک را تشکیل دادند که امکانات فرآوری و عمل‌آوری را دارند. کشاورزان اگر بخواهند از ما به التفاوت قیمت برای محصولاتشان استفاده کنند، باید محصولی با کیفیت بالا تولید نمایند که این امر مستلزم اقدامات زیادی است. زمانی که محصولات بر اساس قرار دادهای منعقد شده با کارخانجات محصولات زیستی تولید می‌شوند، لازم است که کشاورزان تضمین نمایند که نوع واریته و کیفیت محصول مطابق نیازهای خریداران خواهد بود. بیشتر کشاورزان درخواهند یافت که بخشی از محصولاتشان مطابق نیازهای خریداران یا استاندارها نبوده و در بازار محصولات رایج، فروخته خواهد شد و یا اینکه برای تغذیه دام مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

 

گواهی های ارگانیک

استانداردهای در کشاورزی زیستی شامل اصول و قواعد، پیشنهادها و ضرورتهایی هستند که باید در کلیه مراحل تولید فرآوری و انتقال محصول به مصرف کننده رعایت شوند؛ و کشاورزان باید همواره آماده بازرسی مزرعه باشند.

 

کارهای ممنوع در کشاورزی ارگانیک

استفاده از علف‌کش‌ها، آفت کش‌ها و کودهای شیمیایی

استفاده از فراورده‌های ژنتیکی در هر شکل (از قبیل بذر، مایه تلقیح بذری، غذای دام و غیره)

استفاده از فاضلاب شهری به منظور اصلاح خاک

دگرگونی‌های ژنتیکی

هورمون‌ها

 

فواید کشاورزی ارگانیک

تولید غذا با کیفیت بالا و مقدار کافی

همگامی با طبیعت و نه سلطه بر آن

تقویت چرخه‌های بیولوژیکی

حفظ و افزایش حاصلخیزی خاک در دراز مدت

بهره‌گیری از منابع تجدید شونده تا حد امکان

بسته عمل کردن در خصوص چرخه مواد آلی و عناصر غذایی

فراهم آوردن شرایطی برای دام‌ها که بتوانند کل رفتار غریزی خود را بروز دهند

حفظ تنوع ژنتیکی سیستم کشاورزی با محیط اطراف

امکان کسب درآمد برای کشاورزان؛ جلب رضایت آنها و ایجاد محیطی سالم

در نظر گرفتن اثرات گسترده‌تر اجتماعی و اکولوژیکی سیستم زراعی.

 

جمع‌بندی

کشاورزی زیستی سیستمی است که در صورتیکه از طرف مردم و دولت و نهادهای غیردولتی به آن توجه شود می‌تواند منجر به حفاظت و حاصلخیزی خاک در بلند مدت سلامت و تولید بالای محصولات گیاهی و دامی، بالابردن کیفیت و اهمیت غذایی، اثرات مثبت اجتماعی، بازار مناسب و صرفه اقتصادی گردد. خوشبختانه در سالهای اخیر اقداماتی اساسی از طرف بخش خصوصی در ایران انجام گرفته است.


کشاورزی ارگانیک چیست؟

یکی از تصورات اشتباه در مورد کشاورزی ارگانیک آن است که این شیوه کشاورز بی نیاز از کاربرد مواد شیمیایی می باشد. باید  توجه داشت که ساختمان تمام موجودات زنده و غیرزنده، از ترکیبات شیمیایی تشکیل شده است. در حقیقت باید این طور گفت که آن دسته از مواد شیمیایی که به صورت طبیعی به دست آمده اند در کشاورزی ارگانیک و در حاصلخیز نمودن خاک یا حفاظت گیاهان و پرورش دام، استفاده می شوند. البته کشاورزی ارگانیک، سیستمی است که با کاربرد مستقیم یا مصرف همیشگی آن دسته از مواد شیمیایی که به راحتی به فرم قابل حل درمی آیند همچنین کاربرد هر گونه ماده ضد حیات حتی اگر منشا طبیعی داشته باشد، مخالف است. در جایی که استفاده از این ترکیبات الزامی باشد، باید آنهایی به کار بره شوند که کمترین تاثیر سو را در سیستم به جای گذارند.

نباید تصور کرد که کشاورزی ارگانیک صرفاً هدف جایگزینی ترکیبات آلی با ترکیبات به اصطلاح آگروشیمیایی را دارد. مثال بارز آن جایگزینی کودهای شیمیایی با کودهای آلی می باشد؛ که ممکن است از نظر تاثیر بر کیفیت محصول، حساسیت نسبت به بیماری ها و آلودگی محیط زیست مشابه (و شاید زیانبار) باشند.  واقعیت این است که هیچ چیز اعجاز آمیزی در رابطه با کودهای آلی وجود ندارد. کاربرد غلط مواد آلی، چه به صورت مصرف بیش از حد، و چه به صورت عدم کاربرد آنها در زمان مناسب، و یا ترکیبی از هر دوی این موارد، به نحو چشمگیری سبب اختلال در عمل چرخه های زیستی یا طبیعی می گردد.

کشاورزی ارگانیک چیست؟

تصور اشتباه دیگر از کشاورزی ارگانیک، آن است که تصور می شود منظور از کشاورزی ارگانیک یعنی بازگشت به کشاورزی سنتی که سال ها قبل از مکانیزه شدن کشاورزی رواج داشته است. با لعکس، زارعین کشاورزی ارگانیک، نمی توانند خود را از دستاوردهای علمی 50 سال اخیر، بی نیاز بدانند. در حقیقت کشاروزی ارگانیک سعی دارد با بهره گیری از یافته های علوم زیستی به صورت تکنیک های پیشرفته خود را از قید ترکیبات آگروشیمیایی که کشاورزی صنعتی را به خود وابسته کرده است رها ساخته و به بهبود کیفیت خاک و محصولات کشاورزی کمک کند. تناوب کشت، کشت مخلوط، روش های مکانیکی کنترل علف های هرز، درک بهتر هم زیستی میکوریزا، ریزوبیوم ها و رایزوسفر، تجدید ماده آلی و دیگر بخش های زنده خاک، تلفیق زراعت و دامپروری، از موضوعات مورد بحث در کشاورزی ارگانیک است.

کشاورزی ارگانیک چیست؟

اسامی و اصطلاحات متعددی تحت عنوان کشاورزی ارگانیک وجود دارد. گفته می شود که در سراسر دنیا حدوداً 16 نام متفاوت از آنچه که کشاورزی ارگانیک می نامیم وجود دارد. برخی از شناخته شده ترین آنها، کشاورزی زیستی، کشاورزی بیولوژیک، کشاورزی تجدید شونده و کشاورزی پایدار است. اصطلاح کشاورزی بیولوژیک در اروپا طرفداران بیشتری دارد؛ در حالیکه در بخش هایی از بریتانیا که به انگلیسی تکلم می کنند و در ایالات متحده آمریکا اصطلاح کشاورزی ارگانیک، کاربرد دارد.

 

علی رغم اختلافات ظاهری این اسامی، اصول همگی مشابه است. این اصولی و اهداف، به طور خلاصه، توسط فدراسیون جهانی جنبش کشاورزی ارگانیک به صورت زیر بیان گردیده است:

** تولید غذا باکیفیت بالا، در حد کافی.

** همگامی با طبیعت، به جای سلطه گری و چیرگی بر آن.

** تقویت چرخه های زیستی در سیستم های زراعی، شامل تقویت میکرو ارگانیسم ها، فون (پوشش جانوری) و فلور ( پوشش گیاهی) خاک و افزایش تنوع گیاهی و جانوری.

** حفظ و افزایش حاصل خیزی خاکها  در دراز مدت.

** بهرگیری از منابع تجدید شونده، تا حد امکان.

** فراهم نمودن شرایطی از زندگی برای دام ها که امکان بروز کلیه رفتارهای غریزی را برای آنها فراهم سازد.

** جلوگیری از بروز کلیه اشکال آلودگی ناشی از عملیات مختلف کشاورزی.

** حفظ تنوع ژنتیکی سیستم کشاورزی و محیط اطراف، شامل حفاظت از گیاهان و زیستگاه های طبیعی.

** امکان کسب درامد کافی برای زارعین و جلب رضایت آنها و نیز ایجاد محیط کار سالم.

** در نظر گرفتن اثرات گسترده تر اجتماعی و اکولوژیکی سیستم زراعی.

در حقیقت کشاروزی ارگانیک سعی دارد با بهره گیری از یافته های علوم زیستی به صورت تکنیک های پیشرفته خود را از قید ترکیبات آگروشیمیایی که کشاورزی صنعتی را به خود وابسته کرده است رها ساخته و به بهبود کیفیت خاک و محصولات کشاورزی کمک کند

این اصول، مبنای عملیات کشاورزی را برای زارعین کشاورزی ارگانیک در سراسر دنیا تشکیل می دهند، و باعث می شوند تا روش های کشاورزی ارگانیک نظیر تهیه کمپوست، کاربرد تناوب های طولانی شامل مخلوط های علوفه ای بقولات و علف های چمنی، همچنین کودهای  سبز، اجتناب از مصرف کودهای شیمیایی محلول، اجتناب از عملیات رایج در دامپروری فشرده،  اجتناب از مصرف آنتی بوتیک ها و هورمون های محرک، استفاده از روش های حرارتی و مکانیکی در کنترل علف های هرز، تاکید بر فراوری محصول در مزرعه،  همچنین عرضه مستقیم محصول به مصرف کنندگان، تاثیر مثبت و مطلوبی بر زندگی جوامع روستایی داشته باشند.


 

این روزها تب مصرف غذاهای ارگانیک یا همان مواد غذایی که به طور طبیعی و بدون هیچ نوع کود یا آفت کشی پرورش داده می‌شود، در میان مردم، سوپرمارکت‌ها و میوه‌فروشی‌ها بالا گرفته است. فرض کنید در یک مغازه میوه‌فروشی هستید، یک طرف سیب‌های ارگانیک و طرف دیگر سیب‌های معمولی چیده شده است. هر دوی آنها به اندازه کافی سفت، براق و قرمز به نظر می‌رسد. حتی می دانیم هر دوی آنها به اندازه کافی ویتامین و فیبر دارد و از طرفی فاقد چربی، سدیم و کلسترول نیز است. 

 

حال پرسش اینجاست که تفاوت این دو چیست و چه عاملی باعث شده مواد غذایی ارگانیک در مقایسه با انواع معمولی گران تر باشد؟

 

محصولات ارگانیک

 لغت ارگانیک به شیوه یا عملکرد کشاورزان هنگام پرورش، تولید و حتی فرآوری محصولاتی از جمله میوه ها، سبزیجات، صیفی جات و حبوبات اشاره می کند. در عین حال لبنیات و حتی گوشت نیز که در رده محصولات دامی جای دارد، از این طبقه بندی خارج نیست. 

 

هدف کشاورزان و دامپرورانی که در این زمینه فعالیت می کنند، به طور مشخص حفاظت از خاک و آب به عنوان دو عنصر اصلی تولید محصول و در عین حال کاهش آلودگی هاست. در واقع کشاورزان و دامپرورانی که محصولات خود را به شیوه ارگانیک پرورش می دهند، به هیچ وجه از روش های قراردادی و معمول برای کوددهی، کنترل آفات و حتی شیوه های رایج مقابله با انواع بیماری های دامی استفاده نمی کنند. 

 

یک کشاورز ارگانیک به جای استفاده از علف کش های شیمیایی، از روش های به نسبت سخت اما محیط زیست دوست تر، نظیر کشت دوره ای، پخش مالچ (مواد آلی قیرمانند حاصل از تجزیه کاه و برگ های مرده) یا کودهای حیوانی برای کنترل آفات بهره می گیرد. 

 

گاهی باغبان های حرفه ای از صفحات پلاستیکی سیاه رنگی که به مالچ مشهور است، استفاده می کنند اما مالچ طبیعی مشخصا باید از جنس مواد آلی باشد تا همزمان رشد علف ها را کاهش و تکثیر کرم ها را افزایش دهد و در عین حال مانع تبخیر آب از سطح خاک نیز شود.

 

کشاورزان عادی برای بالا بردن میزان رشد گیاهان از کودهای شیمیایی استفاده می کنند اما کشاورزان ارگانیک، از کودهای طبیعی نظیر کودهای حیوانی و کمپوست (مخلوط کود گیاهی و خاک) نه تنها برای رشد گیاه بلکه حتی برای تغذیه خاک کمک می گیرند. 

 

کشاورزان عادی برای کاهش آفات و بیماری ها، حشره کش های سنتزی و مصنوعی را روی محصولات خود اسپری می کنند، اما کشاورزان ارگانیک آفت کش های خود را از منابع طبیعی می گیرند. آنها برای این منظور بیشتر از مزایای حشرات و پرندگان در کنترل زادآوری دیگر حشرات یا حتی به عنوان تله استفاده می کنند. 

 

از طرف دیگر، کشاورزان عادی برای کنترل علف های هرز، بیشتر به علف کش های شیمیایی و مصنوعی وابسته هستند اما راهکار کشاورزان ارگانیک مشخصا بر استفاده از عناصر طبیعی نظیر گیاهان رقیب بومی، برداشت علف با دست و استفاده از مالچ تاکید دارد. 

 

از طرف دیگر دامپروران عادی اغلب به دام های خود آنتی بیوتیک، دارو و حتی ترکیبات هورمونی برای رشد و مقابله با انواع بیماری ها می دهند اما دامپروران ارگانیک دام های خود را با مواد غذایی ارگانیک تغذیه می کنند و مهم تر از همه امکان استفاده از فضاهای باز را برای آنها میسر می سازند. این دامپروران باور دارند که کاربرد روش های پیشگیرانه، چرای دوره ای، رژیم غذایی متعادل و تمیز نگه داشتن دائم محل اسکان دام ها در کنترل بیماری های آنها نقش بسزایی دارد.

 

روش های ساده برای کشت محصولات خانگی ارگانیک

 

کاشت محصولات ارگانیک، مستلزم داشتن امکانات خاصی نیز هست اما پرسش اینجاست که آیا افراد عادی هم می توانند در فضاهای محدود از جمله در باغچه های کوچک یا حتی گلدان برخی از انواع آنها را پرورش دهند؟ پاسخ این پرسش از نظر بسیاری از متخصصان مثبت است، به عنوان مثال برخی از سبزیجات و صیفی جات را می توان براحتی در فضای مناسب اما محدود پرورش داد.

 

الف: مکان مناسب برای کاشت

 

اغلب سبزیجات و صیفی جات برای رشد خوب و آسان نیازمند نور خورشید و زهکشی مناسب خاک است اما خاک آنها باید توانایی نگهداری رطوبت را نیز داشته باشد. سایه زیاد کاشت سبزیجات را با مشکلات عدیده همراه خواهد کرد. علاوه بر این، مکان مورد نظر نباید در معرض باد باشد. تحقیقات نشان داده حتی بادهای با سرعت متوسط هم می تواند میزان محصول را تا حدود 30 درصد کاهش دهد. 

 

جالب است بدانید حتی چند تکه چوب که در اطراف گلدان به شکل تیرک محکم شود نیز می تواند مانع تاثیر مخرب باد بر محصولات کشاورزی شود. نکته ای که در مورد فضاهای محدود از جمله گلدان باید به خاطر داشت، استفاده از تکنیک کشت تناوبی است. کاشت یک نوع محصول آن هم به طور مداوم در فضای محدود به هیچ وجه توصیه نمی شود، زیرا قطعا باعث کاهش محصول، افزایش عوامل بیماریزا و علف های هرز خواهد شد.

 

ب: رازهای کوچک اما مهم

در کاشت برخی از صیفی جات ریزه کاری هایی وجود دارد. مثلا اگر پیاز و هویج با یکدیگر کاشته شود، اغلب نتیجه بهتری حاصل می شود. همین کار ساده باعث خواهد شد نه تنها هویج ها بلکه حتی پیازها هم از نوعی آفت خاص دور بماند. 

این آفت در واقع نوعی حشره است که لاروهای آن عمدتا در میان لایه های خارجی ریشه هویج، پیاز، سیر و دیگر گیاهان پیازی یافت شده و محصول را ضایع می کند. براساس تحقیقات انجام شده، بوی هویج همزمان بوی ناشی از پیاز را خنثی می کند و در نتیجه حشره مذکور یا همان Vice / versa دیگر برای تخمگذاری جذب این دو محصول نمی شود. 

 

از طرف دیگر کشت چرخشی نیز می تواند تاثیر بسزایی در کنترل علف های هرز داشته باشد. به عنوان مثال گلدانی که نسبتا از علف های هرز پر شده، می تواند برای کاشت سیب زمینی مناسب باشد. این کار یکی از بهترین روش ها برای به اصطلاح خفه کردن علف های هرز است و نه تنها محصول خوبی را همراه دارد بلکه حتی برای شما زمان کافی را می خرد تا بتوانید در مرحله بعد کار نسبتا سخت تری همچون کشت سیر را دنبال کنید. به علاوه این کار خود نمونه ای از کشت محصولات ارگانیک است.

 

پ: مشوق های مناسب

 برای کاشت گوجه فرنگی فقط به نور کافی خورشید نیاز دارید. معمولا فاصله کاشت بذرهای گوجه فرنگی بین 30 تا 50 سانتی متر است اما بسیاری از باغبان ها اول بذرها را در کنار یکدیگر با چند سانتی متر فاصله می کارند و پس از اندکی رشد، آنها را به گلدان های جدا منتقل می کنند. 

گاهی دیده شده برخی از گوجه فرنگی های گلخانه ای پوست سفت و محکمی دارد، دلیل این مساله نگهداری از گیاه در درجه حرارت های بالاست. استفاده از سایبان های کوچک به شرط آن که نور را بیش از حد محدود نکند، می تواند این مشکل را برطرف کند. یکی از صیفی جاتی که نباید از کشت آن غفلت کرد، بادمجان است. 

کاشت این گیاه درست به آسانی کاشت گوجه فرنگی های خانگی است. این گیاه نیز عینا به نگهداری در فضای گلخانه ای نیاز دارد اما زمانی به اوج باروری می رسد که از نور طبیعی روز برخوردار باشد. بادمجان در مقایسه با گوجه فرنگی و حتی فلفل شرایط پرآبی را راحت تر می پذیرد اما باید توجه داشت آبیاری بیش از حد، محصول آن را کم می کند. 

 

بهترین زمان آبیاری بادمجان وقتی است که حداقل پنج سانتی متر از سطح خاک خشک شده باشد. یکی دیگر از محصولاتی که کشت آن می تواند جالب باشد، سیب زمینی است. سیب زمینی انواع گوناگونی دارد. بهترین انتخاب برای فضاها و زمان های محدود نوع زودرس سیب زمینی است معمولا کمتر هم دچار آفت زدگی می شود. 

 

بهترین زمان برای کاشت سیب زمینی نیز اوایل بهار است پس فقط کافی است که خاک را بین پنج تا ده سانتی متر گود کنید و بذرهای سیب زمینی را بکارید. معمولا بهتر است در قسمت زیرین بذر سیب زمینی کمی کود و روی آن هم مخلوط کود و خاک ریخته شود. سیب زمینی به نور و آب کافی نیاز دارد و نبود هر دوی آنها بشدت بر میزان محصول اثر خواهد داشت.

 

آفات مهم سبزیجات در یک نگاه

سوسک سبزیجات که از آن با عنوان سوسک های کک مانند نیز یاد می شود، از جمله حشراتی است که در کشورهایی نظیر جمهوری آذربایجان، گرجستان، روسیه، ارمنستان، قزاقستان، چین، ژاپن، بخش های مرکزی و جنوبی اروپا، آسیای صغیر و حتی ایران هم یافت می شود. 

یک گونه از این سوسک ها با نام علمی Chaetocnema sp. اغلب روی بادمجان دیده شده. البته گونه هایی هم هستند که بیشتر مختص چغندر یا هندوانه و حتی درخت نارون است. گاه گزارش هایی از حضور آنها روی سبزیجات نیز ارائه شده است. 

این حشره می تواند سوراخ های کوچکی روی برگ ها ایجاد کند و طی مدت کوتاهی از قدرت گیاه بکاهد. به همین سبب در مناطقی که احتمال پراکنش گسترده آن وجود دارد، بخصوص در نواحی جنوب دریای خزر از جمله در کلاردشت، نور و فیروزکوه توصیه می شود حتما پوششی شبیه نایلون روی سبزیجات کشیده شود زیرا بهترین راه مبارزه با این حشره لزوما آفت کش های شیمیایی نیست. 

این کار معمولا دو نتیجه مثبت را دارد:

یکی این که رطوبت و حفاظت لازم را که اغلب سبزیجات بدان نیازمند است، فراهم می کند و دوم این که احتمال حمله سوسک های کک مانند را نیز کاهش می دهد. 


چگونه يك باغچه ارگانيك داشته باشيم؟

organic-_garden

اولين گام براي كاشت يك باغچه ارگانيك، درک معناي كلمه ارگانيك است. باغباني ارگانيك به معناي كشت بدون استفاده از كودهاي شيميايي يا آفت كش هاست. باغ هاي ارگانيك با استفاده از كودهاي طبيعي و بازدارنده هاي طبيعي حشرات، مانند كاشت همراه، كشت مي شوند.

 

كشت و زرع در يك باغ ارگانيك

کشت ارگانیک در باغ ، سخت تر از زراعت در باغي كه از كودهاي شيميايي استفاده مي كند نيست، اما به كمي برنامه ريزي بيشتر نیاز دارد. برای داشتن يك باغ ارگانيك موفق، بایستي خاک سالم برای رشد گیاهان داشته باشيد. براي رسيدن به این هدف، باید خاک را با مواد غذایی تقويت كنيد تا تمام كمبودهاي احتمالي تأمين شود. برای این کار، با کود کمپوست خوب و طبیعی شروع كنيد.

 

 

 

 

 

 

کمپوست به زبان ساده، يك ماده گياهي يا حيواني در حال پوسيدن است. شما مي توانيد به سادگي با استفاده از زباله های آشپزخانه و اضافات باغچه ها، شاخه هاي بريده شده و برگ ها، يك سطل كمپوست بسازيد. می توانید از یک بشكه 55 گالني بعنوان يك سطل كمپوست ساده استفاده كنيد. اگر از یک بشكه استفاده می كنيد، حتماً به فاصله چند سانتيمتر تمام اطراف آنرا با مته سوراخ هايي ايجاد كنيد تا كمپوست فرصت تنفس و پخته شدن پيدا كند.

 

کود طبیعی را می توان از تمام مراكز معتبر لوازم باغباني خریداری نمود. این كودها مي توانند شامل عصاره جلبک دریایی و انواع گوناگوني از کودها باشد. کودها می توانند از مدفوع خرگوش، مرغ، بز و یا گاو باشند، يا مخلوطي از مدفوع گاو و مرغ كه معمولاً در میان تولید کنندگان حرفه ای ارگانيك ترجيح داده مي شود.

 

حدود يك سال براي تقويت خاك محوطه اي كه مي خواهيد باغ ارگانيك تان باشد وقت صرف كنيد. با افزودن مداوم كمپوست و ديگر كودها به خاك، هنگاميكه زمان كاشت فرا برسد براي دانه ها و جوانه هاي خودتان بهترين شروع را رقم مي زنيد. گیاهان سالم، اولين دفاع شما در برابر بيماري و حمله حشرات هستند.

organic-gardening

گیاهان باغ خود را خردمندانه انتخاب كنيد. بسیاری از باغدارهاي ارگانيك، گياهان غير صنعتي را انتخاب مي كنند، به این دلیل که دانه آنها را می توان سال به سال ذخیره و استفاده نمود. دیگر اينكه، براي جلوگيري از بيماري و مقاومت نسبت به حشرات، دانه ها و گیاهان پيوندي را براي پرورش انتخاب كنيد. شما همچنين مي توانيد بنابرآنچه كه مي خواهيد در باغتان بكاريد، بطور تركيبي هم گياهان غيرصنعتي و هم دانه هاي پيوندي را انتخاب كنيد.

اکثر دانه ها باید ابتدا در داخل خانه، در اواخر زمستان یا اوایل بهار كاشته شوند. در گیاهان نازک پس از یک یا دو هفته رشد، تنها قوي ترين شان در يك گلدان باقي مي ماند. این مسئله باعث مي شود كه تنها سالم ترين گياهان رشد كرده و قوي تر شوند. هنگامی که در منطقه تان احتمال سرمازدگی بطور كامل از بين رفت، جوانه ها را در خاك از پيش آمده شده بكاريد.

 

organic_veg

برای کمک به حفظ رطوبت خاک، در اطراف گیاهان کوچک از مالچ استفاده كنيد: يعني مقداري یونجه یا کاه بريزيد تا رطوبت خاك حفظ شود. گیاهاني مانند كلم باید در اطراف ساقه شان لوله های پلاستیکی قرار داده شود تا از خورده شدن گياه توسط حلزونها، کرمهاي صدپا و انواع خاصی از کرم ها جلوگيري شود. اين لوله ها را می توانيد به راحتی از بطری های نوشابه پلاستيكي تمیز بسازيد. بدين صورت كه قسمت بالا و پايين بطري پلاستيكي را مي بريد و آنرا خيلي راحت دور تا دور گياه تازه كاشته شده قرار مي دهيد.

 

بسیاری از باغبانان براي دور نگه داشتن حشرات بالدار از گياهان جوان و قديمي تر باغ، از توري استفاده مي كنند. تور پشه بند مناسب را مي توانيد از اغلب مراكز فروش لوازم باغباني تهيه كنيد يا حتي در پارچه فروشي ها بيابيد.

اگر دستگاه كاغذ خرد كن داريد، مي توانيد روزنامه ها و مجلات قديمي را خرد كنيد و آنها را در رديف هاي بين گياهان تان بريزيد. اين كار مانع رشد علفهاي هرزي مي شود كه حشرات را به باغ شما جذب مي كنند. البته ترجيحاً از روزنامه هايي استفاده كنيد كه با جوهر سويا چاپ شده اند، تا به گياهان باغتان آسيبي نرسد.

organic_food_1

يك باغ ارگانيك، ارزش تلاشي را كه براي ايجادش صرف مي كنيد، را دارد. محصول این باغ، گلهاي سالم و گياهان و سبزيجات بي نظيري نسيب تان مي شود كه مي توانيد آنها را با اطمينان كامل به خانواده و دوستان تان عرضه كنيد.

 

درباره محصولات ارگانیک بیشتر بخوانید

تعریف ارگانیک

پیشگیری ارگانیک

علف کش ارگانیک

آنتی‌ بیوتیک ارگانیک

مبارزه ارگانیک با شته

محلول ریشه زایی ارگانیک



منابع :

         https://fa.wikipedia.org

          http://www.tebyan.net

            http://www.phce.org

        http://www.asriran.com

 

تماس با ما

    

ایمیل: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید